Mệnh lệnh quyết liệt từ người đứng đầu Chính phủ
Trước thực trạng các hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ có xu hướng gia tăng và diễn biến phức tạp, đặc biệt trên không gian mạng, Chính phủ đã ban hành Công điện số 38/CĐ-TTg ngày 05/5/2026 về tập trung chỉ đạo thực hiện quyết liệt các giải pháp đấu tranh, ngăn chặn, xử lý hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ. Đây là chỉ đạo có tính tổng lực, huy động cùng lúc nhiều bộ, ngành và các cơ quan tư pháp vào cuộc trong đợt cao điểm 24 ngày, từ ngày 7/5 đến 30/5/2026.
Tại công điện, người đứng đầu Chính phủ yêu cầu lãnh đạo các bộ, ngành, địa phương tập trung nguồn lực, ra quân triển khai ngay các biện pháp cần thiết đấu tranh với các hành vi vi phạm trên phạm vi toàn quốc; thực hiện nghiêm các quy định pháp luật và xử lý nghiêm các vi phạm theo tinh thần “không có vùng cấm, không có ngoại lệ”.
Trao đổi với Phóng viên Báo Công Thương, Tiến sĩ, Luật sư Đặng Văn Cường, Trưởng Văn phòng Luật sư Chính Pháp (Đoàn Luật sư TP. Hà Nội) cho rằng Công điện số 38/CĐ-TTg là chỉ đạo quyết liệt, kịp thời và rất cần thiết, đáp ứng yêu cầu cấp bách của thực tiễn. Theo phân tích của ông, hành vi xâm phạm sở hữu trí tuệ chính là hành vi “giết chết sự sáng tạo”, chiếm đoạt công sức lao động của người khác và tạo ra sự bất bình đẳng nghiêm trọng trong xã hội.
“Trong bối cảnh đất nước đang đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa và bước vào kỷ nguyên mới, Công điện 38 là chỉ đạo quyết liệt, kịp thời để lập lại trật tự trong lĩnh vực sở hữu trí tuệ, là cơ sở nền tảng để khuyến khích đổi mới sáng tạo, bảo đảm công bằng xã hội”, Luật sư Đặng Văn Cường nhấn mạnh.
Luật sư Đặng Văn Cường phân tích, theo Luật Sở hữu trí tuệ hiện hành, quyền sở hữu trí tuệ là quyền của tổ chức, cá nhân đối với tài sản trí tuệ, bao gồm quyền tác giả và quyền liên quan đến quyền tác giả, quyền sở hữu công nghiệp và quyền đối với giống cây trồng. Trong đó, đối tượng quyền tác giả bao gồm tác phẩm văn học, nghệ thuật, khoa học; đối tượng quyền liên quan bao gồm cuộc biểu diễn, bản ghi âm, ghi hình, chương trình phát sóng, tín hiệu vệ tinh mang chương trình được mã hóa.
Tiến sĩ, Luật sư Đặng Văn Cường, Trưởng Văn phòng Luật sư Chính Pháp - Đoàn Luật sư TP. Hà Nội.
Quyền tác giả phát sinh kể từ khi tác phẩm được sáng tạo và được thể hiện dưới một hình thức vật chất nhất định, không phân biệt nội dung, chất lượng, hình thức, phương tiện, ngôn ngữ, đã công bố hay chưa công bố, đã đăng ký hay chưa đăng ký. Đây là nguyên tắc cơ bản, được pháp luật ghi nhận để bảo vệ ngay lập tức thành quả lao động trí óc của người sáng tạo, không buộc tác giả phải qua thủ tục đăng ký mới được hưởng quyền.
Ở mảng quyền sở hữu công nghiệp, theo Luật sư Cường, đối tượng bảo hộ rất rộng và mang ý nghĩa quan trọng đối với nền kinh tế công nghiệp hiện đại, bao gồm: Sáng chế, kiểu dáng công nghiệp, thiết kế bố trí mạch tích hợp bán dẫn, nhãn hiệu, tên thương mại, chỉ dẫn địa lý, bí mật kinh doanh và quyền chống cạnh tranh không lành mạnh. Trong đó, nhãn hiệu - dấu hiệu dùng để phân biệt hàng hóa, dịch vụ của các tổ chức, cá nhân khác nhau - là đối tượng bị xâm phạm phổ biến nhất hiện nay.
Theo Luật sư Đặng Văn Cường, thời gian qua đã xuất hiện rất nhiều hành vi vi phạm bản quyền tác giả, như in sách lậu, vi phạm bản quyền phát sóng chương trình truyền hình, vi phạm bản quyền tác phẩm âm nhạc, hội họa, xuất bản, vi phạm về nhãn hiệu, chỉ dẫn địa lý... gây bức xúc trong dư luận xã hội. Một số vụ việc xảy ra gần đây liên quan đến lĩnh vực xuất bản giáo dục, các vụ buôn lậu sách, vi phạm phát sóng bản quyền truyền hình thể thao trên không gian mạng... phần nào phản ánh thực trạng vi phạm pháp luật về sở hữu trí tuệ đang có xu hướng gia tăng và diễn biến phức tạp.
Đáng lo ngại hơn, Luật sư Cường chỉ ra rằng nhiều cá nhân, doanh nghiệp đang thu lợi bất chính từ hành vi “ăn cắp” bản quyền, xâm phạm quyền tác giả. Trong khi các tác giả - những người sáng tạo tạo ra tác phẩm - không được hưởng thụ đầy đủ quyền tài sản từ chính sản phẩm của mình, thì các đối tượng không có trình độ, không tạo ra giá trị cho xã hội lại hưởng thụ lợi ích thông qua hành vi xâm phạm. Ông cũng thẳng thắn chỉ ra rằng điều này tạo ra bất công xã hội, làm nản lòng các nhà khoa học, các văn nghệ sĩ, không khuyến khích được đổi mới sáng tạo.
Hoàn thiện hành lang pháp lý, bệ phóng cho kỷ nguyên đổi mới sáng tạo
Theo quy định của Luật Sở hữu trí tuệ hiện hành, Chính phủ thống nhất quản lý nhà nước về sở hữu trí tuệ. Bộ Khoa học và Công nghệ chịu trách nhiệm trước Chính phủ chủ trì, phối hợp với Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, Bộ Nông nghiệp và Môi trường thực hiện quản lý nhà nước về sở hữu trí tuệ và thực hiện quản lý nhà nước về quyền sở hữu công nghiệp. Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch trong phạm vi nhiệm vụ, quyền hạn của mình thực hiện quản lý nhà nước về quyền tác giả và quyền liên quan; Bộ Nông nghiệp và Môi trường thực hiện quản lý nhà nước về quyền đối với giống cây trồng.
Luật sư Đặng Văn Cường phân tích, chính sách của Nhà nước đối với sở hữu trí tuệ được khẳng định rất rõ ràng tại Luật Sở hữu trí tuệ, công nhận và bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ trên cơ sở bảo đảm hài hòa lợi ích của chủ thể quyền với lợi ích công cộng; khuyến khích, thúc đẩy hoạt động đổi mới sáng tạo, khai thác tài sản trí tuệ thông qua hỗ trợ về tài chính, ưu đãi thuế, tín dụng và các ưu đãi đầu tư khác; ưu tiên đầu tư cho công tác đào tạo, bồi dưỡng đội ngũ làm công tác bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ. Theo Luật sư, việc Thủ tướng ban hành Công điện số 38/CĐ-TTg là sự cụ thể hóa quyết liệt các chính sách lớn này thành hành động cụ thể, có thời hạn, có địa chỉ trách nhiệm rõ ràng.
Đáng chú ý, Công điện 38 không chỉ đặt ra yêu cầu tổng lực mà còn xác định những chỉ tiêu rất cụ thể, đo lường được. Riêng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch phải bảo đảm số vụ việc được xử lý tăng ít nhất 20% so với tháng 5/2025. Bộ Công an khởi tố một số vụ án xâm phạm nghiêm trọng. Bộ Công Thương, UBND các tỉnh, thành phố theo chức năng, nhiệm vụ, thẩm quyền tập trung chỉ đạo lực lượng quản lý thị trường phối hợp chặt chẽ với các cơ quan chức năng tăng cường kiểm tra, kiểm soát, giám sát, xử lý nghiêm các vụ việc xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ, đặc biệt là sở hữu công nghiệp, hàng hóa giả mạo nhãn hiệu, bảo đảm số vụ việc được xử lý tăng ít nhất 20% so với tháng 5/2025. Viện Kiểm sát nhân dân tối cao, Tòa án nhân dân tối cao tập trung điều tra, truy tố, xét xử một số vụ án điển hình.
Cùng với đó, việc công điện tập trung mạnh vào triệt phá các website vi phạm bản quyền có lượng truy cập lớn được đánh giá là hướng đi “trúng”, đánh thẳng vào phương thức vi phạm phổ biến và gây thiệt hại lớn nhất hiện nay đối với ngành công nghiệp văn hóa, sáng tạo nội dung. Theo Luật sư Đặng Văn Cường, vi phạm trên không gian mạng có đặc thù lan tỏa nhanh, quy mô lớn, xuyên biên giới và gây thiệt hại không chỉ về kinh tế mà cả về môi trường sáng tạo của cả ngành nội dung số.
Trong giai đoạn Việt Nam đang đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa và bước vào kỷ nguyên mới, theo Luật sư Cường, đổi mới sáng tạo, thu hút đầu tư, phát triển công nghiệp công nghệ cao đòi hỏi quyền sở hữu trí tuệ - bao gồm quyền tác giả, các quyền liên quan và quyền sở hữu công nghiệp - phải được bảo vệ tốt hơn, nghiêm ngặt hơn. Có như vậy mới khuyến khích được sáng tạo, tránh việc sao chép, chiếm đoạt thành quả lao động gây bất công xã hội.
“Quyền tác giả và quyền sở hữu công nghiệp cần phải được bảo vệ tốt hơn, xử lý nghiêm các hành vi vi phạm thì mới đảm bảo công bằng xã hội, khuyến khích các nhà khoa học, các văn nghệ sĩ, các chuyên gia, những người có khả năng mang lại những giá trị tích cực cho xã hội đóng góp công sức trí tuệ của mình”, Luật sư Đặng Văn Cường nêu quan điểm.
Luật sư Đặng Văn Cường cho rằng việc xử lý nghiêm các đối tượng xâm phạm quyền tác giả, quyền sở hữu công nghiệp sẽ là cơ sở nền tảng để khuyến khích đổi mới sáng tạo, thúc đẩy các nhà khoa học, văn nghệ sĩ, chuyên gia và những người có tài năng sáng tạo cống hiến trí tuệ cho xã hội, được đền đáp xứng đáng từ giá trị vật chất cũng như sự tôn vinh của xã hội.
Đây là điều kiện để Việt Nam có thể bứt phá trong kỷ nguyên mới - kỷ nguyên mà sức mạnh quốc gia được đo bằng năng lực sáng tạo và làm chủ tri thức. Công điện số 38/CĐ-TTg, vì thế, không chỉ là một văn bản chỉ đạo điều hành, mà còn là thông điệp khẳng định quyết tâm của Việt Nam trong việc xây dựng một môi trường tôn trọng và bảo vệ tài sản trí tuệ - tài sản đặc biệt của nền kinh tế tri thức trong thời khắc quan trọng của lịch sử nước nhà.
