Đắk Lắk: Tăng cường quản lý, xử lý vi phạm trong thương mại điện tử

Nhận diện hành vi vi phạm

Lãnh đạo Chi cục Quản lý thị trường Đắk Lắk cho biết, hiện nay sự chuyển dịch từ mô hình kinh doanh truyền thống sang nền tảng số tại Đắk Lắk đang diễn ra mạnh mẽ. Đây cũng là thời điểm mà các đối tượng vi phạm không còn hoạt động tập trung tại các kho bãi lớn hay cửa hàng mặt tiền mà chuyển sang phương thức "phân tán và ẩn danh".

Hàng hóa được chia nhỏ, cất giấu tại các khu dân cư, nhà riêng hoặc các kho hàng không biển hiệu, gây khó khăn lớn cho công tác trinh sát.

Các hành vi vi phạm phổ biến hiện nay tập trung vào các nhóm chính, gồm hàng giả, hàng nhái tinh vi: không chỉ giả mạo về hình thức, nhãn hiệu mà các đối tượng còn giả mạo cả chất lượng bên trong. Các mặt hàng mỹ phẩm, thực phẩm chức năng và đồ điện tử được quảng cáo là "hàng xách tay", "hàng chính hãng" nhưng thực chất là hàng không rõ nguồn gốc, đe dọa trực tiếp đến sức khỏe người dùng.

Lợi dụng livestream và mạng xã hội trên các nền tảng như Facebook, TikTok, Shopee trở thành mảnh đất màu mỡ để các đối tượng quảng cáo sai sự thật. Với khả năng tiếp cận hàng ngàn người cùng lúc qua livestream, các đối tượng dễ dàng chốt đơn và xóa dấu vết ngay sau khi kết thúc phiên bán hàng. Thủ đoạn né tránh tinh vi: sử dụng sim rác, tài khoản ngân hàng không chính chủ, thay đổi địa chỉ giao nhận liên tục và thanh toán qua trung gian khiến việc truy vết chủ thể vi phạm trở thành một bài toán khó.

Năm qua, mặc dù Đội quản lý thị trường chuyên trách đã nỗ lực xử lý hơn 40 vụ vi phạm, xử phạt gần 1 tỷ đồng và tiêu hủy lượng lớn hàng hóa kém chất lượng, nhưng con số này vẫn được đánh giá là "phần nổi của tảng băng chìm". Khó khăn lớn nhất nằm ở chỗ đội ngũ cán bộ phần lớn là kiêm nhiệm, chưa được đào tạo chuyên sâu về kỹ thuật số, trong khi các quy định pháp luật về thương mại điện tử vẫn đang trong quá trình hoàn thiện, chưa theo kịp tốc độ biến tướng của tội phạm mạng.

Bên cạnh đó, mức xử phạt hiện nay đối với một số hành vi vẫn còn nhẹ so với lợi nhuận khổng lồ mà việc kinh doanh hàng giả mang lại, dẫn đến tình trạng "nhờn luật".

Tăng cường quản lý liên ngành

Vẫn theo lãnh đạo Chi cục Quản lý thị trường Đắk Lắk, để cuộc chiến chống gian lận thương mại trên không gian mạng đạt hiệu quả thực chất, cần một chiến lược tiếp cận đa chiều, từ công nghệ, nhân lực đến sự phối hợp liên ngành.

Thứ nhất, chuyển đổi phương thức giám sát từ "trực tiếp" sang "số hóa". Lực lượng quản lý thị trường cần chủ động xây dựng hệ thống cơ sở dữ liệu về các đối tượng kinh doanh trực tuyến trọng điểm trên địa bàn. Việc nắm bắt tình hình không chỉ dừng lại ở kiểm tra hành chính mà phải thông qua việc theo dõi biến động trên các sàn thương mại điện tử và mạng xã hội.

Tập trung vào các nhóm hàng có nguy cơ cao như mỹ phẩm, thực phẩm bao gói sẵn và đồ gia dụng. Việc sử dụng các công cụ phân tích dữ liệu để nhận diện các cửa hàng ảo, kho hàng ẩn là yêu cầu bắt buộc trong tình hình mới. Cung cấp thông tin tin cho báo chí và công khai kết quả xử lý trên website, facebook của Sở Công Thương và Chi cục Quản lý thị trường để tăng tính răn đe và phòng ngừa chung.

Thứ hai, thiết lập cơ chế phối hợp "liên hoàn" giữa các cơ quan chức năng. Vi phạm trên môi trường mạng không có biên giới địa giới hành chính rõ ràng, do đó, sự phối hợp giữa Quản lý thị trường với Công an, Sở Văn hoá Thể thao và Du lịch, ngành Thuế, Hải quan và chính quyền địa phương trong xác minh chủ thể vi phạm và nguồn gốc hàng hóa.

Trong đó, với lực lượng công an, hỗ trợ xác minh danh tính chủ thể đứng sau các tài khoản ẩn danh. Với ngành Thuế, tăng cường kiểm soát dòng tiền và chống thất thu thuế từ kinh doanh online. Với đơn vị vận chuyển, đây là mắt xích quan trọng để phát hiện nguồn gốc và đích đến của hàng lậu. Đồng thời, cần yêu cầu các chủ sàn thương mại điện tử phải có trách nhiệm trong việc cung cấp thông tin và gỡ bỏ ngay các gian hàng có dấu hiệu vi phạm khi có yêu cầu từ cơ quan chức năng.

Thứ ba, nâng cao "năng lực số" cho đội ngũ thực thi công vụ. Cần tăng cường tham mưu cho Sở Công Thương tổ chức các khóa đào tạo chuyên sâu về chứng cứ số, kỹ năng tra cứu tên miền và phương pháp thu thập dữ liệu trên môi trường mạng. Không dùng tư duy kiểm soát chợ truyền thống để áp dụng cho thương mại điện tử. Song song đó, việc đầu tư trang thiết bị công nghệ hiện đại cho đội ngũ chuyên trách là yếu tố tiên quyết để "đấu trí" sòng phẳng với các đối tượng vi phạm.

Thứ tư, đẩy mạnh tuyên truyền và xây dựng "mạng lưới an ninh" từ người dân. Pháp luật chỉ thực sự nghiêm minh khi có sự giám sát của cộng đồng. Cần công khai các cá nhân, tổ chức vi phạm trên các phương tiện thông tin đại chúng và mạng xã hội để tăng tính răn đe.

Bên cạnh đó, khuyến khích người tiêu dùng trở thành những "người mua sắm thông thái", biết cách nhận diện các dấu hiệu lừa đảo và tích cực tố giác vi phạm qua các đường dây nóng hoặc hòm thư điện tử của chi cục. 

Lãnh đạo Chi cục Quản lý thị trường Đắk Lắk nhấn mạnh, cuộc chiến chống vi phạm trên môi trường thương mại điện tử tại tỉnh Đắk Lắk là một hành trình dài hạn và đầy thách thức. Đòi hỏi sự quyết liệt, tinh nhuệ của lực lượng Quản lý thị trường, sự đồng lòng của toàn xã hội. Khi các giải pháp về công nghệ, pháp lý và con người được thực hiện đồng bộ, chúng ta hoàn toàn có thể tin tưởng vào một môi trường kinh doanh minh bạch, quyền lợi của người tiêu dùng và uy tín của các doanh nghiệp chân chính được bảo vệ tối đa. Đây chính là nền tảng vững chắc để phát triển kinh tế số bền vững trên địa bàn tỉnh nhà.