Mở rộng phạm vi và trách nhiệm cung cấp thông tin
Tiếp tục chương trình Kỳ họp thứ Nhất, Quốc hội khóa XVI, sáng 9/4, Quốc hội đã nghe Tờ trình của Chính phủ và Báo cáo thẩm tra về dự án Luật Tiếp cận thông tin (sửa đổi).
Trình bày Tờ trình tóm tắt của dự án Luật, Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng cho biết, việc xây dựng Luật Tiếp cận thông tin (sửa đổi) nhằm thay thế Luật năm 2016 là yêu cầu cấp thiết, xuất phát từ cả cơ sở chính trị, pháp lý và thực tiễn.
Theo đó, dự án Luật tiếp tục thể chế hóa chủ trương của Đảng, cụ thể hóa quy định của Hiến pháp về bảo đảm quyền tiếp cận thông tin của công dân; đồng thời nâng cao tính công khai, minh bạch trong tổ chức, hoạt động của các cơ quan nhà nước và đơn vị sự nghiệp công lập.
Đáng chú ý, dự thảo Luật Tiếp cận thông tin (sửa đổi) hướng tới khắc phục những vướng mắc, bất cập trong quá trình thi hành Luật năm 2016, đồng thời phù hợp với mô hình tổ chức bộ máy nhà nước sau khi được sắp xếp, tinh gọn và triển khai chính quyền địa phương hai cấp.
Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng cho biết, việc xây dựng Luật Tiếp cận thông tin (sửa đổi) nhằm thay thế Luật năm 2016 là yêu cầu cấp thiết, xuất phát từ cả cơ sở chính trị, pháp lý và thực tiễn.
Một trong những điểm mới quan trọng của dự thảo Luật là điều chỉnh phạm vi và trách nhiệm cung cấp thông tin theo hướng rõ ràng, hợp lý hơn giữa các cấp chính quyền. Theo đó, Dự thảo Luật quy định phạm vi điều chỉnh việc thực hiện quyền tiếp cận thông tin của công dân; nguyên tắc, trình tự, thủ tục thực hiện quyền tiếp cận thông tin; trách nhiệm, nghĩa vụ của các cơ quan nhà nước, đơn vị sự nghiệp công lập có nhiệm vụ cung ứng dịch vụ sự nghiệp công cơ bản, thiết yếu trong việc bảo đảm quyền tiếp cận thông tin của công dân.
Về nội dung cơ bản của dự thảo Luật, bao gồm các nội dung sửa đổi về phạm vi và trách nhiệm cung cấp thông tin như: điều chỉnh phạm vi thông tin mà UBND cấp xã có trách nhiệm cung cấp theo hướng chỉ cung cấp thông tin cho mình tạo ra và không cung cấp thông tin cho mình nhận được, trừ trường hợp để bảo vệ lợi ích công cộng và sức khỏe cộng đồng, nhằm tăng cường trách nhiệm của cơ quan, tạo ra thông tin, tránh tạo áp lực cho UBND cấp xã khi tổ chức chính quyền địa phương hai cấp.
Bên cạnh đó, dự thảo Luật mở rộng các loại thông tin phải được công khai, bảo đảm đồng bộ với các luật chuyên ngành, qua đó tạo điều kiện thuận lợi hơn cho người dân trong tiếp cận thông tin.
Về thông tin phải được công khai, dự thảo Luật sửa đổi các thông tin phải được công khai để mở rộng phạm vi thông tin được tiếp cận rộng rãi, đồng thời bảo đảm đồng bộ với các luật chuyên ngành, tạo thuận lợi cho người dân trong tiếp cận thông tin.
Về hình thức, trình tự, thủ tục, dự thảo Luật sửa đổi các hình thức cung cấp thông tin theo hướng đa dạng hóa, kết hợp linh hoạt giữa phương thức truyền thống và ứng dụng công nghệ số nhằm tạo điều kiện thuận lợi cho người dân trong tiếp cận thông tin kịp thời, tiết kiệm thời gian, chi phí.
Dự thảo luật không quy định cụ thể trình tự, thủ tục mà giao Chính phủ quy định chi tiết, đồng thời rút ngắn các quy định về thời gian, thời hạn giải quyết thủ tục cung cấp thông tin theo yêu cầu.
Một điểm mới đáng chú ý khác là việc bổ sung chủ thể có trách nhiệm cung cấp thông tin là các đơn vị sự nghiệp công lập cung ứng dịch vụ công cơ bản, thiết yếu.
Theo lý giải của cơ quan soạn thảo, đây là những đơn vị trực tiếp tạo ra lượng lớn thông tin liên quan mật thiết đến đời sống người dân, đặc biệt trong các lĩnh vực như y tế, giáo dục, văn hóa. Việc đưa các đơn vị này vào phạm vi điều chỉnh sẽ góp phần mở rộng khả năng tiếp cận thông tin của người dân trên thực tế.
Dự thảo cũng quy định rõ trách nhiệm của cơ quan, đơn vị trong việc cung cấp thông tin trong trường hợp cần thiết để bảo vệ lợi ích công cộng và sức khỏe cộng đồng, kể cả với những hồ sơ, tài liệu có chứa nhiều loại thông tin khác nhau. Trong đó, cơ quan có thể xem xét cung cấp phần thông tin mà công dân được tiếp cận, bảo đảm hài hòa giữa quyền tiếp cận thông tin và yêu cầu bảo mật.
Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp Phan Chí Hiếu trình bày Báo cáo tóm tắt thẩm tra về dự thảo Luật Tiếp cận thông tin (sửa đổi).
Một điểm đáng chú ý là dự thảo Luật không làm phát sinh thủ tục hành chính mới, mà sửa đổi các quy định hiện hành theo hướng khái quát, tinh gọn, chỉ giữ lại những bước cơ bản và giao Chính phủ quy định chi tiết.
Đồng thời, dự thảo đẩy mạnh phân cấp, phân quyền, rút ngắn thời gian giải quyết yêu cầu cung cấp thông tin trong một số trường hợp, mở rộng hình thức công khai và cung cấp thông tin theo yêu cầu.
Đặc biệt, dự thảo bổ sung quy định một số trường hợp người dân không phải trả chi phí thực tế khi yêu cầu cung cấp thông tin; đồng thời có chính sách hỗ trợ, tạo điều kiện cho người dân ở khu vực biên giới, hải đảo, miền núi, vùng khó khăn tiếp cận thông tin thuận lợi hơn.
Ưu tiên hỗ trợ thông tin cho người yếu thế
Trình bày Báo cáo thẩm tra, Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội Phan Chí Hiếu cho biết, cơ quan thẩm tra cơ bản tán thành với các nội dung của dự thảo Luật. Trong đó, Ủy ban đồng thuận với việc mở rộng chủ thể cung cấp thông tin đối với đơn vị sự nghiệp công lập; mở rộng đối tượng được hỗ trợ tiếp cận thông tin như người dân tộc thiểu số, người sinh sống ở vùng khó khăn; không quy định cứng đơn vị đầu mối cung cấp thông tin mà giao cho địa phương chủ động xác định.
Đồng thời, dự thảo cũng được đánh giá tích cực ở việc quy định rõ các chủ thể có trách nhiệm giám sát việc thực hiện quyền tiếp cận thông tin của công dân, cũng như phân định rõ thông tin được tiếp cận, không được tiếp cận và tiếp cận có điều kiện.
Tuy nhiên, bên cạnh sự đồng thuận, cơ quan thẩm tra cũng đề nghị tiếp tục nghiên cứu, hoàn thiện một số nội dung quan trọng. Trước hết đề nghị nghiên cứu thêm việc mở rộng phạm vi điều chỉnh đối với các tổ chức có sử dụng ngân sách nhà nước, tài sản công như các tổ chức chính trị - xã hội, hội quần chúng được giao nhiệm vụ.
Bên cạnh đó, cần xem xét bổ sung thêm các nhóm đối tượng yếu thế như người cao tuổi, người nghèo, trẻ em, người có hoàn cảnh khó khăn vào diện được hỗ trợ đặc thù, nhằm bảo đảm quyền tiếp cận thông tin một cách thực chất và công bằng.
Ủy ban Pháp luật và Tư pháp cũng đề nghị tiếp tục rà soát, bổ sung danh mục thông tin bắt buộc công khai trên nền tảng số, cũng như các thông tin không được tiếp cận hoặc tiếp cận có điều kiện, bảo đảm đồng bộ với hệ thống pháp luật hiện hành.
Một yêu cầu xuyên suốt được cơ quan thẩm tra nhấn mạnh là tiếp tục chỉnh lý dự thảo Luật theo hướng quy định khái quát, mang tính nguyên tắc, đồng thời giao Chính phủ quy định chi tiết để bảo đảm tính linh hoạt khi triển khai. Cách tiếp cận này phù hợp với yêu cầu đổi mới tư duy xây dựng pháp luật, tránh tình trạng quy định quá chi tiết, cứng nhắc, khó thích ứng với thực tiễn.
Cùng với Luật Tiếp cận thông tin (sửa đổi), trong sáng 9/4, Quốc hội làm việc tại Hội trường và thảo luận tại tổ về 3 dự án luật: Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Công chứng; Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Trợ giúp pháp lý; Luật Hộ tịch (sửa đổi).
