Giữ nhịp tăng trưởng xuất khẩu rau quả

Đóng gói dừa xuất khẩu tại doanh nghiệp trên địa bàn tỉnh Vĩnh Long. (Ảnh: MINH ANH)

Theo Hiệp hội Rau quả Việt Nam, ba thị trường xuất khẩu lớn nhất của Việt Nam quý I lần lượt là Trung Quốc, Mỹ, Hàn Quốc. Tính riêng 2 tháng đầu năm, xuất khẩu rau quả sang Trung Quốc ghi nhận mức tăng 76% so với cùng kỳ năm 2025; thị trường Mỹ tăng 21%; thị trường Hàn Quốc tăng 4%. Đáng chú ý, các thị trường tăng mạnh như Malaysia tăng 97%, Đức tăng 83%, Hà Lan tăng 55%, Các Tiểu Vương quốc Arab Thống nhất (UAE) tăng 28%.

Ông Đặng Phúc Nguyên, Tổng Thư ký Hiệp hội Rau quả Việt Nam cho biết: Trong bức tranh xuất khẩu rau quả đầu năm 2026, sầu riêng tiếp tục là điểm sáng nổi bật. Cục Xuất nhập khẩu (Bộ Công thương) cho biết, tháng 1 là giai đoạn nghịch mùa, nguồn cung hạn chế nhưng xuất khẩu sầu riêng vẫn đạt 117,22 triệu USD, tăng 274,8% so với cùng kỳ. Động lực chính của sự tăng trưởng này đến từ việc mở rộng mã số vùng trồng và cơ sở đóng gói được phía Trung Quốc phê duyệt. Cùng với đó, tính chất mùa vụ cũng tạo ra khả năng cạnh tranh thuận lợi cho Việt Nam khi từ tháng 11 năm trước đến tháng 3 năm sau, sầu riêng Việt Nam vào vụ nghịch, trong khi Thái Lan và Malaysia chưa bước vào chính vụ.

Không chỉ sầu riêng, nhiều mặt hàng rau quả khác như thanh long, chuối, xoài cũng ghi nhận sự ổn định và tăng trưởng đều. Một số mặt hàng như dừa tươi, nhãn và nhóm rau gia vị đang gia tăng tỷ trọng nhờ mở rộng xuất khẩu sang Mỹ, Nhật Bản và EU. Điều này cho thấy xu hướng đa dạng hóa sản phẩm, giảm dần sự phụ thuộc vào một số mặt hàng truyền thống đang dần hình thành rõ nét hơn trong ngành rau quả.

Ngoài ra, từ tháng 3/2026, căng thẳng tại khu vực Trung Đông đã ảnh hưởng đến xuất khẩu rau quả của Việt Nam. Ông Trương Xuân Trung, Phụ trách Thương vụ Việt Nam tại UAE cho biết, xung đột tại Trung Đông đã tác động đến thị trường UAE nói riêng và thị trường Trung Đông nói chung do tuyến vận tải qua eo biển Hormuz bị gián đoạn, ảnh hưởng lớn đến thương mại thực phẩm, nhất là nhóm rau quả tươi. Khi thời gian vận chuyển kéo dài, cước phí cao sẽ khiến rau quả Việt Nam giảm sức cạnh tranh với các sản phẩm cùng loại xuất khẩu vào UAE đến từ Ấn Độ, Ai Cập… do các nước này có lợi thế về khoảng cách địa lý và chi phí vận chuyển thấp. Trong khi đó, đối với các thị trường xa như Mỹ và EU, chi phí logistics cao tiếp tục là rào cản lớn đối với rau quả Việt Nam.

Mặt khác, thị trường EU lại đang tăng cường áp dụng các điều kiện kiểm soát chất lượng rau quả nhập khẩu. Hiện thanh long Việt Nam đã nằm trong danh sách kiểm soát với tần suất kiểm tra tại cửa khẩu EU lên tới 30%. Việc tiếp tục phát sinh vi phạm có thể khiến mặt hàng này khó được EU xem xét giảm mức kiểm soát trong thời gian tới. Trong khi đó, chanh leo Việt Nam cũng đang đứng trước nguy cơ bị đưa vào danh sách kiểm soát tăng cường hoặc áp dụng các điều kiện nhập khẩu nghiêm ngặt hơn. Khi đó chi phí kiểm nghiệm, lưu kho và logistics sẽ tăng lên đáng kể, kéo theo rủi ro chậm giao hàng và ảnh hưởng đến uy tín của doanh nghiệp.

Phó Cục trưởng Trồng trọt và Bảo vệ thực vật (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) Nguyễn Quý Dương cho rằng, việc siết chặt mức dư lượng thuốc bảo vệ thực vật trong quy định mới của EU có thể tác động trực tiếp đến nhiều nhóm nông sản xuất khẩu chủ lực của Việt Nam, trong đó rau quả chịu ảnh hưởng lớn. Do đó, các doanh nghiệp cần tăng cường kiểm tra hàng hóa, lấy mẫu, phân tích theo đúng danh mục hoạt chất mà EU đang kiểm soát trước khi xuất khẩu. Đồng thời, xác định việc nâng tiêu chuẩn là xu hướng chung của thị trường quốc tế cho nên cần nâng cao khả năng thích ứng dài hạn của toàn bộ chuỗi sản xuất để giữ thị trường và tăng trưởng ổn định.