Đưa sản phẩm địa phương vươn xa trên nền tảng số

Theo Bộ tiêu chí quốc gia về NTM giai đoạn 2026 - 2030, Tiêu chí 7.3 hướng tới “Triển khai hiệu quả hoạt động TMĐT” tại cấp xã. Tiêu chí được xây dựng nhằm đánh giá mức độ phát triển TMĐT tại cấp xã, mục tiêu hình thành hệ sinh thái số đồng bộ, giúp người dân, HTX và doanh nghiệp mở rộng thị trường, nâng cao giá trị sản phẩm và tăng thu nhập bền vững.

Theo hướng dẫn của Cục TMĐT và Kinh tế số (Bộ Công Thương), việc thực hiện tập trung vào các trụ cột như nâng cao năng lực, kỹ năng số; xây dựng hệ sinh thái TMĐT cộng đồng; đánh giá mức độ triển khai thông qua các chỉ tiêu cụ thể. Từng bước đưa TMĐT trở thành công cụ hỗ trợ phát triển kinh tế nông thôn, nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp, HTX, hộ kinh doanh, chủ thể OCOP; mở rộng thị trường cho sản phẩm địa phương và thúc đẩy kinh tế số từ cơ sở.

Theo đó, các chủ thể kinh doanh được đào tạo kỹ năng livestream, tiếp thị số, quảng cáo trực tuyến, ứng dụng AI; hướng dẫn sử dụng thiết bị thông minh, tra cứu thông tin, nhận diện lừa đảo trực tuyến. Cùng với đó, cán bộ quản lý được cập nhật kiến thức về quản lý, kiểm tra, bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, phòng, chống hàng giả trên môi trường số. Các tổ chức chính trị - xã hội, tổ công nghệ số cộng đồng tham gia hỗ trợ người dân mở gian hàng, xây dựng nội dung quảng bá, kết nối bưu chính, logistics. Hiệu quả thực hiện tiêu chí được đánh giá qua tỷ lệ chủ thể bán hàng trực tuyến, sản phẩm OCOP và sản phẩm công nghiệp nông thôn tiêu biểu được số hóa, áp dụng mã QR truy xuất nguồn gốc, doanh thu TMĐT…

Một số địa phương tại Vĩnh Long đã từng bước gắn TMĐT với lợi thế sản phẩm địa phương. Chương trình livestream “An Bình - Kết nối nông sản, lan tỏa thương hiệu” đã giới thiệu các sản phẩm OCOP, nông sản đặc trưng như chôm chôm, nhãn, mật ong, khô cá dứa, cá diêu hồng một nắng, cá he kho rụt xương, sầu riêng… của xã An Bình. Đồng thời, doanh nghiệp, HTX, hộ sản xuất được tập huấn kỹ năng bán hàng trên sàn, xây dựng hình ảnh và quảng bá sản phẩm trên nền tảng số.

Xã Ngãi Tứ xác định phát triển TMĐT là một trong những nhiệm vụ cần tập trung trong xây dựng NTM giai đoạn 2026 - 2030. Ông Lê Hoàng An - Chủ tịch UBND xã, cho biết, với lợi thế về chanh không hạt, rau màu, làng nghề đan thảm lục bình và 13 sản phẩm OCOP, địa phương có điều kiện thuận lợi để mở rộng quảng bá, tiêu thụ sản phẩm trên môi trường số. Thời gian tới, xã tiếp tục hỗ trợ HTX, cơ sở sản xuất, kinh doanh và chủ thể OCOP ứng dụng công nghệ số, đưa sản phẩm lên các nền tảng trực tuyến; đồng thời, chú trọng truy xuất nguồn gốc, chuẩn hóa sản phẩm và phát huy vai trò tổ công nghệ số cộng đồng trong nâng cao kỹ năng số cho người dân.

Thực tế cho thấy, có gian hàng trực tuyến mới chỉ là bước khởi đầu. Để hiện thực hóa Tiêu chí 7.3 cần sự kết nối đồng bộ từ kỹ năng bán hàng, chất lượng sản phẩm, nội dung quảng bá đến đóng gói, vận chuyển, thanh toán số, chăm sóc khách hàng; đồng thời vận hành gian hàng số hiệu quả, phát sinh giao dịch và tạo giá trị thực chất cho các chủ thể.

Sở Công Thương vừa phối hợp triển khai mô hình điểm “Xã Thương mại điện tử - Chợ Lách vươn mình”, hỗ trợ các chủ thể từng bước số hóa hoạt động kinh doanh, nâng cao năng lực vận hành trên môi trường số

Ông Trần Quốc Tuấn - Ủy viên Ban Thường vụ Tỉnh ủy, Giám đốc Sở Công Thương, cho biết, đây là mô hình đầu tiên được Sở Công Thương triển khai nhằm cụ thể hóa Tiêu chí 7.3 về “Triển khai hiệu quả hoạt động TMĐT” trong xây dựng NTM, đồng thời thực hiện định hướng phát triển kinh tế số của tỉnh.

“Mục tiêu là giúp người dân, doanh nghiệp, HTX chủ động bán hàng trên nền tảng số, qua đó bán được nhiều hàng hóa hơn và nâng cao lợi nhuận. Hiệu quả của mô hình không đo bằng số buổi livestream hay số đơn hàng trong thời gian triển khai, mà quan trọng là sau đó người dân có thể tự sáng tạo nội dung, tự bán hàng, chủ động tạo ra đơn hàng và lợi nhuận tốt hơn” - ông Trần Quốc Tuấn nhấn mạnh.

Theo ông Tuấn, về lâu dài, ngành công thương sẽ lựa chọn một số sản phẩm chủ lực đáp ứng điều kiện, tiêu chuẩn xuất khẩu để từng bước phát triển TMĐT xuyên biên giới, mở rộng thị trường cho hàng hóa Vĩnh Long. Từ kết quả thực tiễn của mô hình, ngành sẽ có thêm cơ sở để nghiên cứu, triển khai phù hợp tại các xã, phường khác, góp phần thực hiện Tiêu chí 7.3 và thúc đẩy kinh tế số từ cấp cơ sở.

Theo ông Nguyễn Minh Đức - Phó Tổng Thư ký Hiệp hội TMĐT Việt Nam, tại Việt Nam, TMĐT đang phát triển nhanh nhưng mới chiếm khoảng 10% trong tổng nền kinh tế bán lẻ, trong khi trên thế giới tỷ lệ này khoảng 20 - 30%. Điều đó cho thấy dư địa phát triển của TMĐT còn lớn, đặc biệt tại các địa phương ngoài khu vực TP Hồ Chí Minh và Hà Nội.

Phát triển thương mại điện tử góp phần mở rộng thị trường, nâng cao giá trị sản phẩm địa phương và thúc đẩy phát triển kinh tế số.

“Vĩnh Long có lợi thế về nông sản với nhiều mặt hàng như hoa kiểng, cây giống, trái cây…, song theo ông Nguyễn Minh Đức, một trong những khó khăn lớn khi bán những sản phẩm này qua TMĐT là logistics. Vì vậy, cần có giải pháp phù hợp về đóng gói, bảo quản, rút ngắn thời gian giao hàng để sản phẩm đến tay người mua vẫn bảo đảm chất lượng” - ông Nguyễn Minh Đức cho biết.

Thực tế của những chủ thể đã kinh doanh lâu năm trên nền tảng số càng cho thấy TMĐT mở rộng thị trường nhưng đồng thời đặt ra yêu cầu cao hơn về khả năng vận hành.

Anh Nguyễn Phạm Xuân Triều - chủ cơ sở cây giống Nguyễn Triều (xã Chợ Lách), bắt đầu kinh doanh cây giống thông qua TMĐT từ năm 2019 và đang tập trung mạnh trên nền tảng Shopee và TikTok Shop. Từ khoảng 5 - 10 đơn hàng/ngày thời gian đầu kinh doanh, sau quá trình đào tạo nhân sự, xây dựng nội dung, livestream, đẩy mạnh quảng bá…, có thời điểm cơ sở đạt 1 - 1,2 ngàn đơn/ngày; hiện nay duy trì khoảng 150 mã sản phẩm trên nền tảng số.

Theo anh Triều, cây xanh là sản phẩm đặc thù, khó vận chuyển, thời gian đầu tỷ lệ hư hỏng khoảng 30 - 40%. Cơ sở phải vừa làm vừa học, cải tiến kỹ thuật đóng gói bằng kẹp cố định, túi lưới bảo vệ lá để cây đến tay khách vẫn bảo đảm chất lượng; thường xuyên cập nhật quy định của nền tảng, chú ý từ ngữ khi livestream, nội dung video để hạn chế vi phạm hoặc bị giảm tương tác.

Bên cạnh đó, bán hàng qua TMĐT phát sinh rất nhiều khoản chi phí như vận chuyển, hoa hồng, phí sàn, nghĩa vụ thuế… Theo anh Triều, áp lực chi phí khá lớn, trong khi tình trạng một số người bán né giao dịch qua giỏ hàng, trốn thuế, bán phá giá có thể tạo ra cạnh tranh không lành mạnh, ảnh hưởng đến các cơ sở kinh doanh thực hiện đúng quy định.

“Muốn phát triển bền vững phải chuẩn hóa quy trình từ đóng gói, bán hàng, sản xuất nội dung đến quản lý gian hàng số; đồng thời tuân thủ quy định của sàn TMĐT và pháp luật hiện hành. Trong đó, khâu chăm sóc khách hàng, xử lý vấn đề sau giao hàng và liên kết với nhà vườn để chủ động nguồn cung cũng là những khâu quan trọng trong kinh doanh trên nền tảng số” - anh Triều chia sẻ.

Trong bối cảnh Luật TMĐT năm 2025 đặt ra khuôn khổ pháp lý mới, người bán không chỉ cần kỹ năng sáng tạo nội dung, livestream, quảng cáo sản phẩm mà phải hiểu và thực hiện đúng các quy định trong hoạt động kinh doanh trên môi trường số. Tuân thủ nghĩa vụ thuế, minh bạch thông tin, bảo đảm nguồn gốc hàng hóa, quyền lợi người tiêu dùng và quy định của nền tảng cần trở thành một phần của kỹ năng kinh doanh. Song song đó, công tác quản lý nhà nước tại cấp cơ sở cần kịp thời nhận diện, phát hiện các hành vi kinh doanh hàng giả, gian lận thương mại, quảng cáo sai sự thật, lừa đảo trực tuyến... Đồng thời, người tiêu dùng cần nâng cao kỹ năng kiểm tra thông tin người bán, nguồn gốc sản phẩm, giá cả và cảnh giác trước các thủ đoạn vi phạm trên nền tảng số.