Ông Tạ Đức Minh: Nhiều doanh nghiệp chưa chuyển được cơ hội từ CPTPP

Sau nhiều năm đi vào thực thi, Hiệp định Đối tác Toàn diện và Tiến bộ xuyên Thái Bình Dương (CPTPP) đã giúp hàng Việt hiện diện ngày một nhiều tại thị trường Nhật Bản. Đáp ứng các cam kết của Hiệp định nhằm tối ưu hoá chi phí, tăng cạnh tranh, mở rộng xuất khẩu sang Nhật Bản là mục tiêu của nhiều doanh nghiệp.

Tuy nhiên, trả lời phỏng vấn Báo Công Thương, ông Tạ Đức Minh - Tham tán Thương mại, Thương vụ Việt Nam tại Nhật Bản cho hay, còn không ít doanh nghiệp, nhất là doanh nghiệp nhỏ và vừa chưa biết cách chuyển cơ hội từ CPTPP thành một giao dịch thương mại cụ thể.

CPTPP mở cửa thị trường, doanh nghiệp cần biết cách bước vào

- Thưa ông, sau nhiều năm có hiệu lực, CPTPP đã tác động như thế nào đến hoạt động xuất nhập khẩu giữa Việt Nam và Nhật Bản? Những nhóm hàng nào đang tận dụng tốt nhất các ưu đãi từ Hiệp định và đâu là dư địa để doanh nghiệp Việt Nam khai thác, mở rộng xuất khẩu sang thị trường Nhật Bản?

Ông Tạ Đức Minh: Hiệp định CPTPP đã tạo thêm một khuôn khổ thuận lợi để thúc đẩy thương mại Việt Nam - Nhật Bản, đặc biệt thông qua ưu đãi thuế quan và các cam kết mở cửa thị trường. Tuy nhiên, điều quan trọng hơn là Hiệp định tạo điều kiện để doanh nghiệp hai nước xây dựng quan hệ cung ứng ổn định và tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị.

Thực tế, nhiều nhóm hàng của Việt Nam đang có lợi thế tại Nhật Bản như dệt may, giày dép, thủy sản, đồ gỗ, nông sản, thực phẩm chế biến và một số sản phẩm công nghiệp. Trong quá trình hỗ trợ doanh nghiệp, Thương vụ nhận thấy các sản phẩm có nguồn nguyên liệu trong nước tốt, chế biến sâu và đáp ứng được quy tắc xuất xứ có khả năng tận dụng CPTPP hiệu quả hơn.

Dư địa vẫn còn rất lớn, nhất là đối với sản phẩm nông nghiệp như cà phê, cacao, trái cây, rau quả, thực phẩm chế biến, thủy sản. Gần đây, Thương vụ đã cung cấp các thông tin về thị trường có tiềm năng phát triển như sản phẩm công nghiệp chế tạo, công nghiệp hỗ trợ, sản phẩm cơ khí. Trong đợt triển lãm công nghiệp chế tạo vừa qua tại Tokyo, Thương vụ hỗ trợ doanh nghiệp giới thiệu sản phẩm robot, AI với thế mạnh sản phẩm được sản xuất hoàn toàn từ cơ khí cho tới phần mềm do kỹ sư Việt Nam thiết kế và chế tạo.

Theo tôi, CPTPP đã mở cửa, nhưng để khai thác được cánh cửa đó, doanh nghiệp phải đáp ứng được tiêu chuẩn, quy tắc xuất xứ và yêu cầu rất cụ thể của thị trường Nhật Bản.

- Thực tế vẫn có không ít doanh nghiệp nhỏ và vừa chưa tận dụng được ưu đãi từ CPTPP, thậm chí chưa hiểu rõ các cam kết và lợi ích của Hiệp định, vì sao vẫn tồn tại tình trạng này, thưa ông?

Ông Tạ Đức Minh: Tôi còn nhớ vài năm trước, có một doanh nghiệp Nhật Bản nhập khẩu quả vải thiều tươi của Việt Nam, họ đã không hiểu gì về hiệp định thương mại tự do mà hai nước Việt Nam và Nhật Bản đang cùng tham gia và đã không tận dụng được ưu đãi. Nhưng sau khi được Thương vụ hướng dẫn và tư vấn họ đã truy lĩnh lại được phần thuế ưu đãi đã phải trả cho hải quan.

Quay trở lại câu hỏi, theo tôi, nguyên nhân trước hết là nhiều doanh nghiệp nhỏ và vừa vẫn tiếp cận CPTPP từ góc độ “thuế suất được giảm bao nhiêu”, trong khi để hưởng được ưu đãi đó phải đáp ứng đồng thời nhiều điều kiện, đặc biệt là quy tắc xuất xứ và hồ sơ chứng minh xuất xứ.

Bên cạnh đó, doanh nghiệp nhỏ thường hạn chế về nhân lực chuyên trách xuất nhập khẩu, pháp lý và cập nhật thông tin thị trường. Có doanh nghiệp có sản phẩm tốt nhưng chưa biết mã HS nào áp dụng, mức thuế ưu đãi là bao nhiêu, quy tắc xuất xứ thế nào và cần chuẩn bị chứng từ gì.

Một điểm nữa là doanh nghiệp Nhật Bản thường yêu cầu rất cao về chất lượng, truy xuất nguồn gốc, ổn định nguồn cung và khả năng giao hàng lâu dài. Vì vậy, chỉ có lợi thế thuế quan là chưa đủ để một sản phẩm Việt Nam vào được hệ thống phân phối Nhật Bản.

Qua thực tế hỗ trợ doanh nghiệp, chúng tôi nhận thấy nhiều trường hợp không phải doanh nghiệp không có cơ hội, mà chưa biết cách chuyển cơ hội từ CPTPP thành một giao dịch thương mại cụ thể.

Chuyển ưu đãi thành giao dịch cụ thể

- Từ thực tế hỗ trợ doanh nghiệp tại Nhật Bản, ông có khuyến nghị gì đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa để khai thác hiệu quả hơn CPTPP, đồng thời cơ quan quản lý nhà nước cần làm gì để thông tin về các cam kết, ưu đãi thuế đến doanh nghiệp cụ thể, dễ hiểu và dễ áp dụng hơn?

Ông Tạ Đức Minh: Tôi cho rằng doanh nghiệp nhỏ và vừa không nên bắt đầu bằng câu hỏi “CPTPP cho tôi thuế suất bao nhiêu?”, mà nên bắt đầu bằng câu hỏi “sản phẩm của tôi có đáp ứng được thị trường Nhật Bản và có đáp ứng quy tắc xuất xứ để hưởng ưu đãi hay không?”.

Doanh nghiệp cần chủ động rà soát từng sản phẩm, từ mã HS, nguyên liệu đầu vào, quy trình sản xuất, xuất xứ đến hồ sơ chứng từ, đồng thời làm việc sớm với nhà nhập khẩu Nhật Bản để xác định chính xác yêu cầu.

Từ phía cơ quan quản lý, tôi cho rằng thông tin về CPTPP cần được chuyển từ các tài liệu mang tính pháp lý sang hướng dẫn theo từng ngành hàng, từng sản phẩm và từng tình huống thực tế. Doanh nghiệp cần biết rất cụ thể: Sản phẩm này xuất sang Nhật Bản thì thuế bao nhiêu, muốn hưởng ưu đãi cần đáp ứng điều kiện gì và chuẩn bị những giấy tờ nào.

Các đơn vị của Bộ Công Thương và các địa phương trong những năm qua đã làm rất tốt việc phổ biến kiến thức về Hiệp định và các ưu đãi của CPTPP, tuy nhiên chúng ta cần thực hiện thường xuyên và cụ thể lồng ghép vào các hoạt động xúc tiến thương mại, đồng hành cùng các doanh nghiệp trong công tác sản xuất, xuất khẩu.

Thương vụ Việt Nam tại Nhật Bản cũng xác định vai trò của mình không chỉ là cung cấp thông tin, mà quan trọng hơn là giúp doanh nghiệp hiểu thị trường, tìm đúng đối tác và xử lý những vấn đề phát sinh trong quá trình giao dịch.

- Riêng với Thương vụ Việt Nam tại Nhật Bản, trong thời gian tới, cơ quan có kế hoạch gì nhằm hỗ trợ doanh nghiệp Việt Nam nói chung, doanh nghiệp nhỏ và vừa tiếp cận thị trường, mở rộng hơn nữa xuất khẩu sang Nhật Bản?

Ông Tạ Đức Minh: Thời gian tới, Thương vụ sẽ tiếp tục tập trung vào ba việc chính: Nghiên cứu thị trường, kết nối đúng đối tác và đồng hành với doanh nghiệp sau kết nối.

Những sự kiện tại Nhật Bản mà các doanh nghiệp Việt Nam tham gia, chúng tôi sẽ tăng cường các chương trình B2B, đưa doanh nghiệp Việt Nam trực tiếp gặp nhà nhập khẩu, hệ thống phân phối, tập đoàn và các hiệp hội ngành hàng Nhật Bản. Đồng thời, tiếp tục hỗ trợ doanh nghiệp tham gia các hội chợ, triển lãm chuyên ngành lớn như FOODEX Japan, Seafood Show, Cafferes, SCAJ, DIY, FAW, Giftshow, Interior Lifestyle, M-Tech và các Lễ hội Việt Nam tổ chức tại Tokyo, Osaka và các địa phương tại Nhật Bản.

Đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa, Thương vụ sẽ chú trọng hơn vào những sản phẩm có lợi thế thực sự của Việt Nam, thay vì xúc tiến dàn trải. Qua các chương trình thời gian qua, chúng tôi đã tập trung kết nối các nhóm như cà phê, gạo, trái cây, thực phẩm chế biến, thủy sản và sản phẩm công nghiệp với các đối tác Nhật Bản.

Đặc biệt, chúng tôi sẽ tiếp tục phối hợp với các tổ chức JETRO, ASEAN-Japan Centre, Phòng Thương mại và Công nghiệp, các hiệp hội, nhà nhập khẩu và cơ quan quản lý Nhật Bản để cập nhật sớm các quy định, tiêu chuẩn và nhu cầu mới của thị trường cho doanh nghiệp Việt Nam.

Tôi cho rằng CPTPP đã tạo ra cơ hội, nhưng doanh nghiệp phải biến cơ hội đó thành năng lực cạnh tranh thực tế. Vai trò của Thương vụ là giúp doanh nghiệp đi nhanh hơn trong quá trình đó: Từ hiểu thị trường, đáp ứng tiêu chuẩn, tìm đúng đối tác đến duy trì quan hệ và mở rộng thị phần tại Nhật Bản.

Mở rộng xuất khẩu sang thị trường Nhật Bản việc tận dụng Hiệp định CPTPP là cần thiết, tuy nhiên điều này là chưa đủ nếu doanh nghiệp Việt Nam không đủ năng lực đáp ứng các tiêu chuẩn chất lượng, truy xuất nguồn gốc sản phẩm.

Trân trọng cảm ơn ông!