Từ hiệp định cắt giảm thuế quan đến nền tảng của kinh tế số
Sau hơn 7 năm có hiệu lực, Hiệp định Đối tác Toàn diện và Tiến bộ xuyên Thái Bình Dương (CPTPP) đã mang lại những kết quả tích cực trong thúc đẩy thương mại và đầu tư giữa các nền kinh tế thành viên. Tuy nhiên, trước những thay đổi nhanh chóng của thương mại toàn cầu, các thành viên đều cho rằng CPTPP cần tiếp tục được nâng cấp để đáp ứng yêu cầu phát triển mới của doanh nghiệp.
Phát biểu tại Diễn đàn Đối thoại giữa quan chức cấp cao CPTPP với lãnh đạo doanh nghiệp và Kết nối doanh nghiệp CPTPP 2026 trong khuôn khổ Hội nghị Quan chức Cấp cao lần thứ 3 (SOM3) CPTPP diễn ra ngày 22/7 tại TP. Hồ Chí Minh, ông Kenichi Kobayashi, Quan chức cấp cao CPTPP của Nhật Bản, khẳng định: "Đã hơn 7 năm kể từ khi Hiệp định CPTPP chính thức có hiệu lực, CPTPP đóng vai trò là nền tảng chiến lược đối với cộng đồng doanh nghiệp khu vực châu Á - Thái Bình Dương".
Ông Kenichi Kobayashi, Quan chức cấp cao CPTPP của Nhật Bản
Theo ông, giá trị của CPTPP không chỉ nằm ở việc xóa bỏ thuế quan mà còn thiết lập hệ thống quy tắc tiêu chuẩn cao, tạo nền tảng cho hoạt động kinh doanh hiện đại trong các lĩnh vực như thương mại điện tử, đầu tư và sở hữu trí tuệ.
Thực tế cho thấy, hiệu quả của Hiệp định đã được phản ánh qua tăng trưởng thương mại giữa các thành viên. Tổng kim ngạch thương mại giữa Nhật Bản và các nước CPTPP đã tăng từ 27 nghìn tỷ yên năm 2018 lên 39 nghìn tỷ yên năm 2023, tương đương mức tăng 41%, cao hơn mức tăng thương mại của Nhật Bản với toàn thế giới trong cùng giai đoạn.
Đối với Việt Nam, sau 7 năm có hiệu lực, Hiệp định CPTPP đã và đang mang lại những hiệu quả rõ nét. Thực tế cho thấy, kim ngạch xuất khẩu của Việt Nam sang các thị trường trong khối CPTPP tăng khá mạnh trong những năm gần đây. Theo Thương vụ Việt Nam tại Canada, trong 4 tháng đầu năm 2026, Việt Nam xuất khẩu sang Canada đạt 4,88 tỷ USD, tăng 30,8% so với cùng kỳ năm trước. Đây là mức tăng cao nhất trong nhóm 10 đối tác nhập khẩu lớn nhất của Canada, cho thấy thương mại song phương tiếp tục duy trì đà tăng trưởng tích cực dù kinh tế thế giới còn nhiều thách thức. Đà tăng này được hỗ trợ rất lớn bởi Hiệp định CPTPP.
Không chỉ các doanh nghiệp lớn được hưởng lợi, nhiều doanh nghiệp nhỏ và vừa cũng tận dụng hiệu quả các cam kết của Hiệp định. "Một doanh nghiệp nhỏ của Nhật Bản xuất khẩu trà xanh đã tận dụng cơ chế tự chứng nhận xuất xứ theo CPTPP để giảm chi phí thủ tục. Nhờ khai thác hiệu quả các ưu đãi của hiệp định, doanh nghiệp này đã mở rộng xuất khẩu sang các thị trường CPTPP và tăng giá trị xuất khẩu khoảng 13 lần trong vòng 8 năm", ông Kenichi Kobayashi cho biết.
Toàn cảnh Diễn đàn Đối thoại giữa quan chức cấp cao CPTPP với lãnh đạo doanh nghiệp và Kết nối doanh nghiệp CPTPP 2026
Theo đại diện Nhật Bản, đây là minh chứng cho thấy CPTPP không chỉ tạo cơ hội cho các tập đoàn lớn mà còn mở ra dư địa phát triển đáng kể cho cộng đồng doanh nghiệp nhỏ và vừa.
Để tiếp tục phát huy những kết quả này, các thành viên đang thúc đẩy quá trình rà soát và nâng cấp Hiệp định theo hướng tạo thuận lợi hơn cho hoạt động xuất nhập khẩu. "Mục tiêu là giảm chi phí, nâng cao tính dự báo và xây dựng một hệ thống thân thiện hơn với doanh nghiệp", ông Kenichi Kobayashi nhấn mạnh.
Một trong những nội dung trọng tâm của quá trình nâng cấp là hoàn thiện các quy tắc về thương mại điện tử. Theo đại diện Nhật Bản, CPTPP hiện đã xây dựng các nguyên tắc tiên tiến về luân chuyển dữ liệu xuyên biên giới, không bắt buộc đặt máy chủ tại nước sở tại và không yêu cầu chuyển giao mã nguồn. Trong thời gian tới, Hiệp định sẽ tiếp tục cập nhật các quy định liên quan đến trí tuệ nhân tạo (AI), định danh số, thanh toán điện tử và an ninh mạng nhằm bảo đảm CPTPP tiếp tục đồng hành với sự phát triển của nền kinh tế số.
Mở rộng CPTPP để gia tăng cơ hội cho doanh nghiệp
Song song với việc hiện đại hóa các quy tắc thương mại, mở rộng thành viên cũng được xem là một trong những định hướng lớn của CPTPP. Theo ông Kenichi Kobayashi, sau khi Vương quốc Anh chính thức gia nhập CPTPP vào cuối năm 2024, tiến trình mở rộng Hiệp định đang tiếp tục được thúc đẩy. Đàm phán gia nhập với Costa Rica đã cơ bản hoàn tất, các cuộc đàm phán với Uruguay vẫn đang được tiến hành, đồng thời các thành viên đã quyết định khởi động các cuộc thảo luận sơ bộ về việc mở đàm phán gia nhập với Indonesia. Bên cạnh đó, Thái Lan, Philippines và Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất (UAE) cũng đã bày tỏ quan tâm tới CPTPP.
Đồng quan điểm, ông Barney Riley, Quan chức cấp cao CPTPP của New Zealand, cho rằng CPTPP cần tiếp tục được hiện đại hóa để bắt kịp những thay đổi của thương mại toàn cầu.
Ông Barney Riley, Quan chức cấp cao CPTPP của New Zealand
"Chúng ta cần hiện đại hóa CPTPP bởi nhiều quy định đã được xây dựng từ hơn một thập kỷ trước. Chúng ta cần đàm phán và điều chỉnh các chính sách thương mại để giải quyết những nhu cầu hiện nay của cộng đồng doanh nghiệp", ông Barney Riley chia sẻ.
Theo ông Riley, mở rộng CPTPP sẽ giúp gia tăng quy mô thị trường, tạo thêm cơ hội cho doanh nghiệp tiếp cận các nền kinh tế mới, đồng thời nâng cao vai trò của CPTPP trong việc định hình các quy tắc thương mại quốc tế.
Đại diện New Zealand cũng cho rằng trong bối cảnh chuỗi cung ứng toàn cầu liên tục chịu tác động bởi bất ổn địa chính trị và các rào cản thương mại mới, các thành viên cần phối hợp chặt chẽ hơn để nâng cao khả năng chống chịu của chuỗi cung ứng, giảm thiểu các nguy cơ gián đoạn thương mại.
Theo ông, việc mở rộng CPTPP cũng sẽ tạo nền tảng để khối tăng cường hợp tác với các đối tác lớn như ASEAN và Liên minh châu Âu (EU), qua đó mở rộng không gian hợp tác kinh tế và thúc đẩy các sáng kiến thương mại mới.
Bên cạnh việc tiếp tục hoàn thiện các quy định của Hiệp định, ông Barney Riley nhấn mạnh điều quan trọng là bảo đảm các cam kết đã có được triển khai hiệu quả trên thực tế. "Nhiều câu trả lời không nhất thiết nằm ở các cuộc đàm phán mới mà nằm ở việc triển khai những quy tắc, những quyết định mà chúng ta vốn đã có" ông Barney Riley nói.
Theo đại diện New Zealand, các diễn đàn đối thoại giữa quan chức cấp cao và cộng đồng doanh nghiệp là kênh quan trọng để cơ quan quản lý lắng nghe những khó khăn phát sinh trong quá trình thực thi CPTPP, từ đó kịp thời hoàn thiện chính sách và nâng cao hiệu quả triển khai Hiệp định.
Các quan chức Nhật Bản và New Zealand đều thống nhất rằng, trong bối cảnh thương mại toàn cầu tiếp tục đối mặt với nhiều biến động, CPTPP cần được duy trì là một hiệp định thương mại tự do tiêu chuẩn cao, không ngừng được nâng cấp và mở rộng để đáp ứng yêu cầu phát triển của nền kinh tế số, củng cố chuỗi cung ứng và tạo thêm cơ hội kinh doanh cho cộng đồng doanh nghiệp trong khu vực.
Diễn đàn Đối thoại giữa quan chức cấp cao CPTPP với lãnh đạo doanh nghiệp và Kết nối doanh nghiệp CPTPP 2026 diễn ra ngày 22/7 tại TP. Hồ Chí Minh, trong khuôn khổ Hội nghị Quan chức Cấp cao lần thứ 3 (SOM3) CPTPP và các cuộc họp liên quan do Việt Nam đăng cai.
Diễn đàn là cầu nối để quan chức cấp cao các nền kinh tế thành viên CPTPP trao đổi trực tiếp với cộng đồng doanh nghiệp về quá trình thực thi Hiệp định, định hướng nâng cấp CPTPP, mở rộng thành viên cũng như các giải pháp tăng cường khả năng chống chịu của chuỗi cung ứng và thúc đẩy thương mại trong giai đoạn mới.
