Chuẩn hóa sản xuất để nâng giá trị trái vải
Giữa vùng đồi Lục Ngạn (Bắc Ninh), nơi cây vải đã gắn bó với người dân qua nhiều thế hệ, Hợp tác xã Nông nghiệp Hồng Xuân đã lựa chọn một hướng đi khác biệt: không chạy theo sản lượng mà tập trung nâng cao chất lượng, xây dựng thương hiệu và chinh phục những thị trường khó tính.
Thương hiệu vải thiều Bắc Ninh được nhiều doanh nghiệp trong và ngoài nước quan tâm.
Ít ai nghĩ rằng Hợp tác xã Hồng Xuân ngày nay từng khởi đầu khá khiêm tốn. Thành lập năm 2008 với chỉ 8 thành viên và khoảng 20 ha vải thiều, Hợp tác xã phải đối mặt với tình trạng sản xuất manh mún, thiếu thương hiệu, đầu ra bấp bênh và giá bán phụ thuộc gần như hoàn toàn vào thương lái. Mỗi mùa thu hoạch, nỗi lo "được mùa mất giá" luôn thường trực đối với người trồng vải.
Nhận thấy chỉ có thay đổi phương thức sản xuất mới giúp nâng cao giá trị sản phẩm, Hợp tác xã từng bước chuyển sang mô hình liên kết sản xuất - tiêu thụ, đồng thời kiên trì xây dựng quy trình canh tác theo hướng an toàn, bền vững.
Ông Phạm Văn Dũng - Giám đốc Hợp tác xã Nông nghiệp Hồng Xuân cho biết, hơn 10 năm trước, Hợp tác xã bắt đầu áp dụng các tiêu chuẩn sản xuất phục vụ xuất khẩu. Từ việc ghi chép nhật ký sản xuất, tuân thủ quy trình kỹ thuật, sử dụng phân vi sinh, chế phẩm sinh học đến kiểm soát nghiêm ngặt thuốc bảo vệ thực vật theo danh mục khuyến cáo, mọi công đoạn đều được thực hiện đồng bộ. Quan điểm "làm đến đâu chắc đến đó" trở thành nguyên tắc xuyên suốt trong quá trình xây dựng sản phẩm OCOP 5 sao.
Song song với đó, Hợp tác xã đầu tư kho lạnh công suất 150 tấn, hệ thống sơ chế, đóng gói, truy xuất nguồn gốc, mã số vùng trồng và nhiều thiết bị phục vụ bảo quản sau thu hoạch. Những khoản đầu tư này giúp sản phẩm đáp ứng yêu cầu ngày càng khắt khe của các thị trường nhập khẩu.
Đến nay, 100% diện tích vải của Hợp tác xã đạt tiêu chuẩn VietGAP, trong đó hơn 20 ha đạt GlobalGAP. Hợp tác xã có 120 ha được cấp mã số vùng trồng phục vụ xuất khẩu sang Trung Quốc, Nhật Bản và Hoa Kỳ; mỗi năm xuất khẩu khoảng 300-400 tấn vải thiều.
Không chỉ phát triển vùng nguyên liệu, Hợp tác xã còn mở rộng quy mô liên kết. Từ 8 thành viên ban đầu, hiện có 18 thành viên chính thức cùng hơn 100 thành viên liên kết với tổng diện tích cây ăn quả và rau màu hơn 180 ha. Mỗi năm, tiêu thụ trên 4.000 tấn nông sản, đồng thời duy trì hoạt động chăn nuôi gà giống, tạo doanh thu khoảng 30 tỷ đồng.
Trái vải thiều của Hợp tác xã Hồng Xuân đang từng bước khẳng định vị thế trên thị trường.
Thay đổi tư duy sản xuất đã tạo nền tảng quan trọng để trái vải Hồng Xuân từng bước khẳng định vị thế trên thị trường, không chỉ bằng chất lượng mà còn bằng sự minh bạch trong quy trình sản xuất và khả năng đáp ứng các tiêu chuẩn quốc tế.
OCOP 5 sao mở rộng cánh cửa thị trường
Sau khi xây dựng được vùng nguyên liệu đạt chuẩn, Hợp tác xã Hồng Xuân tiếp tục đầu tư cho thương hiệu. Bao bì được thiết kế chuyên nghiệp, sản phẩm gắn mã QR, mã số vùng trồng và chỉ dẫn địa lý nhằm nâng cao khả năng nhận diện cũng như truy xuất nguồn gốc.
Năm 2022, sản phẩm được công nhận OCOP 4 sao, đồng thời tiếp tục hoàn thiện quy trình sơ chế, nâng cấp bao bì và hồ sơ đánh giá sản phẩm cấp quốc gia. Đến tháng 6/2024, vải thiều Hồng Xuân được Hội đồng đánh giá, phân hạng sản phẩm OCOP Trung ương công nhận đạt OCOP 5 sao. Đây là một trong số rất ít nông sản tươi của cả nước đạt hạng 5 sao.
Sản phẩm OCOP 5 sao cần đáp ứng nhiều tiêu chí như: Là sản phẩm đặc trưng, chất lượng cao, hội tụ đủ điều kiện xuất khẩu. Để đạt được các tiêu chí này là cả một quá trình vất vả, thực hiện từng bước theo phương châm "làm đến đâu chắc đến đó". Nhờ đó, danh hiệu OCOP 5 sao trở thành động lực quan trọng giúp thương hiệu vải thiều Hồng Xuân mở rộng thị trường. Sản phẩm đã xuất khẩu sang Nhật Bản, Hàn Quốc, EU, Australia và Thái Lan. Đồng thời có mặt tại các hệ thống phân phối như WinMart, Saigon Co.op, AEON, Lotte Mart và chuỗi siêu thị Tops Gourmet tại Bangkok.
Không chỉ mở rộng thị trường, giá trị kinh tế của sản phẩm cũng được nâng lên rõ rệt. So với thời điểm trước khi đạt OCOP, giá bán tăng khoảng 15-20%, sản lượng tiêu thụ tăng gấp đôi. Thương hiệu được nhiều doanh nghiệp trong và ngoài nước quan tâm, tìm kiếm cơ hội hợp tác phân phối.
Thành công của HTX Hồng Xuân còn có sự đồng hành của các cơ quan quản lý. Bắc Ninh đã hỗ trợ gần 3,5 tỷ đồng từ các chương trình xây dựng nông thôn mới và Chương trình OCOP để Hợp tác xã đầu tư phát triển sản xuất. Theo lãnh đạo Sở Nông nghiệp và Môi trường Bắc Ninh, một sản phẩm OCOP 5 sao không chỉ cần bảo đảm chất lượng mà còn phải có câu chuyện thương hiệu, chiến lược thị trường, hệ thống phân phối và khả năng phát triển bền vững.
Tại thời điểm này, Hợp tác xã đang nghiên cứu phát triển các sản phẩm chế biến như vải sấy lạnh, mứt vải, nước ép vải nhằm đa dạng hóa sản phẩm, nâng cao giá trị gia tăng và giảm phụ thuộc vào mùa vụ. Đồng thời, Hợp tác xã đặt mục tiêu mở rộng kho bảo quản lên 300 tấn, đầu tư công nghệ cấp đông nhanh và xây dựng trung tâm sơ chế đạt chuẩn quốc tế để phục vụ các thị trường xuất khẩu cao cấp.
Hành trình của vải thiều Hồng Xuân cho thấy, OCOP không chỉ là một danh hiệu mà còn là động lực thúc đẩy quá trình chuyển đổi từ sản xuất nông nghiệp truyền thống sang phát triển theo chuỗi giá trị. Khi người nông dân thay đổi tư duy, kiên trì chuẩn hóa quy trình và đầu tư xây dựng thương hiệu, nông sản địa phương hoàn toàn có thể chinh phục những thị trường khó tính, góp phần nâng cao giá trị nông sản Việt trên thị trường trong nước và quốc tế.
