Tạo giống lúa mới thích ứng biến đổi khí hậu

GS.TS Nguyễn Thị Lang- Viện trưởng HATRI bên các giống lúa khảo nghiệm.

Theo ngành chức năng, trước những biến động về thị trường, BĐKH và biến chuyển xu thế tiêu dùng, việc nghiên cứu ra bộ giống lúa mới phục vụ phát triển sản xuất trong giai đoạn hiện nay là xu hướng tất yếu, vừa giải quyết nhu cầu thị trường, vừa giải quyết bài toán sản xuất.

Thời gian qua, Viện Nghiên cứu nông nghiệp công nghệ cao ĐBSCL (HATRI) phối hợp với địa phương, ngành chuyên môn triển khai lai tạo, nhân rộng nhiều giống lúa có khả năng chịu mặn, chịu phèn và thích ứng với điều kiện khô hạn. Mô hình sản xuất bước đầu cho thấy những giống lúa này có khả năng sinh trưởng tốt trong điều kiện bất lợi của thời tiết, góp phần giúp nông dân chủ động hơn trong sản xuất.

Vụ Đông Xuân năm nay, HATRI trồng khảo nghiệm hơn 100 giống lúa, hầu hết là giống do viện nghiên cứu lai tạo. Qua quan sát, đánh giá, đại biểu đã chọn ra một số giống có đặc tính tốt, phù hợp với điều kiện sản xuất từng vùng. Cụ thể, bộ giống chịu phèn gồm: HATRI 193, HATRI 190, HATRI 675, HATRI 37, HATRI 55; bộ giống chịu khô hạn gồm: HATRI 722, HATRI 494; bộ giống chịu mặn gồm: HATRI 20, HATRI 611; một số bộ giống nếp như: HATRI 20, HATRI 15, HATRI 18, HATRI16, HATRI 9.

Theo đánh giá của ngành chức năng, các giống lúa này có nhiều triển vọng phù hợp với điều kiện sinh thái từng vùng, không chỉ thích ứng với tác động của BĐKH mà còn có khả năng chống chịu sâu bệnh khá tốt. Đây được xem là một trong những hướng đi quan trọng nhằm nâng cao hiệu quả canh tác lúa trong điều kiện môi trường ngày càng biến động.

Trong đó, giống lúa HATRI 193 có khả năng chịu phèn, thời gian sinh trưởng 100 ngày (cấy) và 95 ngày (sạ), dạng cây thấp, thân đứng, đòng đứng, đẻ nhánh tốt, số hạt chắc bông 142-150 hạt, thích nghi với chân ruộng có độ phì kém, năng suất 7-8 tấn/ha; giống lúa HATRI 722 có khả năng chịu khô hạn, với thời gian sinh trưởng 100-110 ngày, giấu bông, chùm đẹp, thân rạ cứng, khả năng đẻ nhánh khá từ 17-19 chồi/bụi. Giống lúa này có khả năng kháng bệnh bạc lá cấp 5, rầy nâu cấp 3 và năng suất trung bình khoảng 6,5-8 tấn/ha.

Trong bộ giống chịu hạn có giống lúa HATRI 20, thời gian sinh trưởng 95-100 ngày, thân rạ cứng, năng suất trung bình vụ Đông Xuân từ 6-7 tấn, tỷ lệ gạo lứt 79%, tỷ lệ gạo trắng 69,47%, mùi thơm cấp 2. Đây là giống rất tốt để đưa ra diện rộng và bổ sung vào cơ cấu giống cho các tỉnh ĐBSCL như Cần Thơ, An Giang, Đồng Tháp, Vĩnh Long…

Bà Nguyễn Thị Kiều Khuyên- Phó Giám đốc Trung tâm Khuyến nông Cà Mau cho biết: Trong điều kiện BĐKH diễn biến ngày càng phức tạp, tình trạng xâm nhập mặn xảy ra, ảnh hưởng lớn đến sản xuất lúa. Việc tìm kiếm, khảo nghiệm và lựa chọn những giống lúa thích hợp với từng điều kiện sinh thái là hết sức quan trọng. Đây được xem là giải pháp căn cơ nhằm giúp nông dân chủ động thích ứng với điều kiện sản xuất thay đổi, giảm thiểu rủi ro và duy trì hiệu quả canh tác lúa.

Qua quá trình khảo sát, đánh giá thực tế, một số giống lúa cho thấy khả năng chịu hạn, chịu mặn khá tốt, sinh trưởng ổn định và đạt năng suất khả quan. Thời gian tới, trung tâm tiếp tục phối hợp với đơn vị chuyên môn, địa phương và nông dân nhân rộng mô hình sản xuất thử nghiệm, lựa chọn những giống lúa phù hợp với điều kiện sinh thái từng vùng để đưa vào sản xuất đại trà.

Tham gia đánh giá giống lúa trồng khảo nghiệm, ông Nguyễn Tiến Anh- Trưởng Trạm Giống cây trồng và Hoa kiểng Vĩnh Long (Sở Nông nghiệp và Môi trường) cho biết: Hiện nay tỉnh có cơ cấu khoảng 80% diện tích sử dụng giống lúa chất lượng cao, đáp ứng nhu cầu thị trường và định hướng nâng cao giá trị hạt gạo. Tuy nhiên, một số giống đã được nông dân sản xuất trong thời gian dài, vì vậy việc khảo nghiệm, tuyển chọn thêm giống mới có năng suất, chất lượng tốt và khả năng thích ứng với điều kiện BĐKH là rất cần thiết.

Qua theo dõi, đánh giá thực tế tại mô hình cho thấy bộ giống lúa tham gia khảo nghiệm khá đa dạng, nhiều giống có đặc tính phù hợp với điều kiện sản xuất hiện nay. Mong muốn ngành chuyên môn sẽ tìm được thêm những giống lúa triển vọng, phù hợp, góp phần đa dạng cơ cấu giống và phục vụ tốt hơn nhu cầu sản xuất lúa của địa phương trong thời gian tới.

GS.TS Nguyễn Thị Lang- Viện trưởng HATRI cho biết: Hiện nay sản xuất lúa đối mặt với nhiều khó khăn do tác động của BĐKH, tình trạng sâu bệnh gia tăng, xâm nhập mặn, khô hạn, đất phèn diễn biến phức tạp, ảnh hưởng lớn đến năng suất và hiệu quả sản xuất lúa. Trước thực trạng đó, HATRI đã tập trung nghiên cứu, chọn tạo giống lúa có khả năng thích ứng tốt với điều kiện bất lợi. Đến nay, HATRI đã xây dựng 3 bộ giống lúa chịu phèn, chịu khô hạn, chịu mặn.

Tiếp tục thử nghiệm một số giống lúa mới nhằm mở rộng nguồn giống thích ứng với BĐKH. Qua đánh giá bước đầu, một số giống lúa của HATRI cho năng suất khá và chất lượng gạo đáp ứng yêu cầu thị trường. Trong đó, các giống như HATRI 200, HATRI 722 có hạt gạo trong, thơm nhẹ, dạng hạt dài; còn giống HATRI 494 có tỷ lệ gạo nguyên đạt từ 50% trở lên.

Thời gian tới, HATRI sẽ tiếp tục tổ chức khảo nghiệm ở nhiều vùng sinh thái khác nhau, đồng thời phối hợp với địa phương và đơn vị liên quan để nhân rộng những giống lúa có triển vọng, góp phần đa dạng cơ cấu giống, nâng cao hiệu quả sản xuất và giúp nông dân chủ động thích ứng với điều kiện BĐKH.